I/ Business model là gì?
Business model là chủ yếu yêu thích của mình và là cái tò mò đầu tiên khi mình tiếp cận với một ngành hàng hay một doanh nghiệp. Đơn giản, business model cho chúng ta biết doanh nghiệp kiếm tiền như thế nào.
1. Business model kiểu truyền thống
Điều này nghe có vẻ đơn giản, vì đối với góc nhìn truyền thống, business model giữa các doanh nghiệp chẳng có gì là khác nhau. Ví dụ như bạn có một tiệm phở, chi phí là mua nguyên liệu đầu vào, trả tiền thuê mặt bằng, tiền thuê nhân công … và thu lại bằng tiền bán phở và mỗi ngày đều như thế. Dòng tiền ra và dòng tiền vào đơn giản diễn ra trong một ngày. Đây là mô hình đơn giản ở quy mô nhỏ. Hầu hết các loại hình doanh nghiệp sản xuất đều có mô hình tương tự ở những quy mô khác nhau.
2. Business model thời đại số
Tuy nhiên, thời đại số đã làm mọi thứ trở nên phức tạp hơn thế, phá vỡ những nguyên tắc truyền thống mà chúng ta thường nghĩ về một mô hình kinh doanh đơn giản. Chẳng hạn việc sử dụng Facebook là miễn phí thì làm sao Facebook có thể kiếm được tiền?
Đó chính là nhờ cung cấp dịch vụ quảng cáo. Đầu vào (input) lúc này không còn chỉ là xây dựng nền tảng website & application, trả lương nhân viên mà phải tạo môi trường để nhiều người dùng nhất có thể sử dụng mạng XH hội Facebook (còn gọi là network effect), để từ đó Facebook có một lượng người dùng chất lượng nhất định để xem quảng cáo. Việc thu hút người dùng không trực tiếp đem lại doanh thu cho Facebook, nhưng nhờ có nó, công ty có thể kiếm nguồn lợi nhuận từ quảng cáo cho lượng người dùng này. Đầu vào và đầu ra đã khác biệt, không theo quy trình tiếp cận của một business truyền thống thông thường với một sản phẩm cụ thể.
II/ Tại sao hiểu về business model lại quan trọng với marketer ?
Việc hiểu làm thế nào business kiếm ra tiền có vẻ nhưng không liên quan trực tiếp đến công việc của một marketer, nhưng hiểu về nó sẽ giúp ích rất nhiều, vì những lí do sau:
1. Không chỉ để là làm quảng cáo, Marketing là để tăng trưởng
Khi ở những vị trí junior hơn, thường nhiệm vụ của người làm Marketing là tập trung vào những chiến dịch quảng cáo, truyền thông cụ thể được và ít khi chịu trách nhiệm hay nhìn đến những khía cạnh như kinh doanh. Tuy nhiên doanh nghiệp là sự phối hợp giữa các phòng ban và chuyên môn để cùng nhau tăng trưởng.
Việc hiểu được business model giúp cho góc nhìn của Marketer rộng hơn, hiểu những quyết định quan trọng của business và biết cách phối hợp để tạo động lực tăng trưởng chung cho thương hiệu của mình. Như thế, khi khởi động một chiến dịch hay thậm chí khi đánh giá một chiến dịch, người làm marketing không chỉ chăm chăm vào kế hoạch truyền thông của bộ phận mình, mà nhìn xung quanh về mạng lưới phân phối, sức mua của retailer, stock load, production demand …
Đặc biệt hơn, trong môi trường start-up, khi ranh giới giữa các phòng ban thường mập mờ và chuyên môn hóa cho các tác vụ chưa cao, đôi khi một người làm marketing phải đảm đương cả những việc mà vốn dĩ ở các công ty lớn là việc của phòng ban khác. Việc nhìn tổng thể hình hình kinh doanh giúp chúng ta có cái nhìn tổng thể việc cần làm để thúc đẩy tăng trường và tăng doanh số qua chiến dịch của mình.
2. Hiểu được cách làm marketing của một ngành hàng/doanh nghiệp
Trong lần được đến thăm văn phòng Google ở Singapore, lúc ấy mình chỉ mới là một sinh viên năm 2 đại học, kiến thức marketing vẫn còn lõm bõm và kinh nghiệm làm việc chưa có. Trong những buổi training và trao đổi với các anh chị quản lý tại Google trong chuyến thăm đó, mình thấy rằng ưu tiên của họ luôn là users. Họ tạo nhiều sản phẩm, tính năng, giải pháp với trải nghiệm tốt cho người dùng và phát hành miễn phí, vậy thì làm sao tạo ra được doanh số?
Sau này mình mới hiểu được rằng, đây là business model hoàn toàn khác biệt so với mô hình kinh doanh truyền thống.
Ví dụ như với Youtube, đây là mô hình của một công ty truyền thông thực thu, quản lý cả hai phía từ creator/producer (người tạo nội dung) và phân phối nội dụng đó cho audience (người xem). Đặc trưng của một nền tảng (platform) là càng nhiều người tạo nội dung và người xem nội dung trên youtube, platform càng lớn mạnh và đây là nguồn để Youtube phát sóng quảng cáo trên nền tảng.
Như vậy marketer cần tạo điều kiện tăng trưởng từ cả hai phía: creators và audience. Người làm marketing cần khuyến khích để nhiều creators tạo nội dụng chất lượng trên youtube, đồng thời, tăng khả năng tiếp cận audience và thúc đẩy audience ở trên nền tảng Youtube lâu hơn.
Mục đích là để từ đó, platform có giá trị cao hơn nhờ người dùng và là nơi có thể thu tiền từ quảng cáo, chứ marketer không trực tiếp thúc đẩy youtube có nhiều hợp đồng quảng cáo hơn để đạt doanh thu cao hơn (bộ phận đó thuộc một mảng khác gọi là Key Account Management). Mục tiêu của marketer lúc này không phải là doanh số mà là CAC1 (Customer Acquisition Cost), CLV2 (Customer Lifetime Value) …
Trong khi marketing team tại một công ty hàng tiêu dùng nhanh là xây dựng thương hiệu, làm truyền thông phủ sóng rộng, tạo những chiến dịch khơi gợi nhu cầu người dùng sử dụng một sản phẩm cụ thể và đo lường được chúng thông qua doanh số bán ra, thị phần của chính sản phẩm đó.
Ngoài ra, việc hiểu rõ mô hình giúp marketer có thể tự đánh giá sự phù hợp của bản thân, biết mình có thực sự hứng thú hay có thế mạnh và phù hợp với môi trường đó không.
KẾT
Tuy nhiên, dù thế nào đi nữa, đối với mình điều quan trọng nhất của một marketer vẫn là tập trung vào USERS, làm thế nào để hài lòng users/clients của bạn, dù là ngành hàng nào, doanh nghiệp nào, hay business model nào.
Hẹn bạn bài viết tới Bàn về Business Model dưới góc nhìn của nhà đầu tư.
Gem.
- Customer Acquisition Cost: chi phí thu hút khách hàng, là tổng số tiền mà một doanh nghiệp phải bỏ ra để thu hút một khách hàng mới. ↩︎
- Customer Lifetime Value: giá trị trung bình thu được từ một khách hàng trong suốt thời gian họ mua hay sử dụng sản phẩm/dịch vụ của doanh nghiệp. Ví dụ trong trường hợp Youtube, việc người dùng xem Youtube lâu hơn, dẫn đến nhiều quảng cáo được phát hơn trong quá trình họ xem, thì Customer Lifetime Value sẽ tăng lên ↩︎
—
Nếu bạn thấy bài viết này hữu ích, một ly cà phê nhỏ từ bạn sẽ là nguồn động lực lớn để mình tiếp tục chia sẻ nhiều hơn ☕💛